Khi tôi mười hai tuổi, tôi nhìn cha học cách đau buồn bằng tiếng Anh. Trông có vẻ sai — cách những lời chia buồn của ông ra ngắn gọn và trang trọng, cách "I'm sorry for your loss" nằm trong miệng ông như thứ gì đó mượn tạm. Trong tiếng Việt, tang thương có kết cấu. Có những từ chứa đựng sức nặng cụ thể của cái chết của bà nội, của em họ, của người bạn. Trong tiếng Anh, mất mát san phẳng.

Chúng tôi chuyển từ Hà Nội đến Houston khi tôi chín tuổi. Thứ đầu tiên tôi mất thì rõ ràng: bạn bè, mùi hương, tiếng xe máy lúc 6 giờ sáng. Thứ thứ hai tôi mất phải lâu hơn mới đặt được tên. Đó là toàn bộ dải cảm xúc của tiếng mẹ đẻ — khả năng hoàn toàn là con người trong tiếng Việt, và sự khám phá rằng tôi chưa thể hoàn toàn là con người trong tiếng Anh.

Tôi trở nên ám ảnh với từ vựng cảm xúc xuyên ngôn ngữ. Tôi học được rằng tiếng Đan Mạch có "hygge," tiếng Nhật có "amae," tiếng Gruzia có "shemomedjamo." Mỗi từ là bằng chứng rằng một cách cảm nhận khác là có thể — rằng bản đồ không phải là lãnh thổ.

Sự ám ảnh này trở thành luận văn cuối cấp của tôi: phân tích so sánh ngôn ngữ đau buồn trong năm nền văn hóa. Nó cũng trở thành điều gì đó mang tính cá nhân hơn. Tôi nhận ra khoảng cách giữa hai ngôn ngữ của mình không phải là thiếu hụt mà là góc nhìn — vị trí từ đó tôi có thể thấy rằng cả hai đều được xây dựng, cả hai đều không đầy đủ, và cả hai, cùng nhau, lớn hơn mỗi cái đơn lẻ.

Tôi ngừng cố dịch thuật. Tôi bắt đầu học cách sống trong khoảng không gian ở giữa.